Gambalain Mo Ako

Hulyo 12, 2014

20140712-194759-71279583.jpgLahat ay gustong makinig ng kuwento; mga kwentong nakakatuwa, nakakaaliw, nakakakilig at nakakabilib; mga kwentong tila drogang nagpapalimot sa mapait na katotohanang tinatahak.

Bibihira lamang ang gustong makinig sa mga kuwentong nakakagambala, mga kwentong nanunuot sa budhi at lumuluray sa bawat hibla ng kahihiyang sumasaplot sa ating pagkatao.

Kay sarap hambalusin ang ganung kwento, lurayin at itapon sa kadiliman sa labas habang tinatakpan ang ating tenga at nagko-kontempleyt sa bumbilyang biglang lumilitaw sa itaas ng ating bumbunan.

Kay sarap tagpian ang sugat upang di na gumaling; kay sarap harapin sa salamin ang mukhang hindi totoong atin.

Naglalakad akong nakapiring at tumutulay patiwarik. Huwag n’yo akong akayin, huwag n’yong tanglawan ang aking mata, huwag n’yong iparinig sa akin ang kwentong nakakagambala. Okey lang ako! Peks man. Okey na okey ako.

Parang awa nyo na..

Pangko Museum

Hunyo 20, 2014

20140620-214537-78337870.jpgAng ‘pangko’ ay ang tradisyunal na sasakyang pang-dagat ng mga Cuyonon, isang pangkat etniko na nakatira sa Cuyo, Palawan. Hindi lang pang-kultura ang halaga ng pangko kundi pang-kasaysayan din dahil ito ang nagdala sa Cuyonon sa Paragua, ang pulo ng Palawan noong panahon ng mga Kastila.

Ang pangko ay unti-unting naglaho sa lalawigan ng Palawan sa pagpalit ng bagong milenyo. At wala na ito ngayon sa kaalaman ng mga kabataang Cuyonon.

Matapos ang matagumpay na cultural mapping sa Sibaltan, isang maliit na barangay sa pulo ng Palawan, naitayo ang Balay Cuyonon, isang ethnographic museum ng mga Cuyonon at isang replika ng tradisyunal na bahay ng Cuyonon.

Dahil dito, pinuntahan ito ng isang Cuyonon na antropologo, si. Dr. Carlos Fernandez. At tinanong ni Dr. Fernandez kung alam nila ang tungkol sa Pangko. Doon nagsimulang magtanong sa mga matatanda ang mga taga-Sibaltan. Napag-alaman nila na ginamit nga ang pangko sa palitan ng kalakal sa pagitan ng Sibaltan at Cuyo nong 50′s hanggang 70s, Napag-alaman din nila na nag-iisa na lamang ang karpinterong nakakaalam ng paggawa ng pangko at siya ay 68 na taong gulang na.

Nang makakuha ang Sibaltan ng pondo mula US Department of State sa pamamagitan ng Ancient Shores, Changing Tides project, pinili nilang gamitin ang pondo sa exhibit sa pagpapagawa ng Pangko Museum.
Maliban dito pinagkalooban din sila ng nasabing proyekto ng pagsasanay sa pagdisenyo ng exhibit sa tulong ni Dr. Cecille Dela Paz ng UP Diliman.

Kasalukuyang ginagawa ngayon ang Pangko ay nakatakdang magbukas sa August 25, 2014 upang mahanay sa kasaysayan ng pag-preserba sa tradisyon ng paggawa ng sasakyang dagat sa Pilipinas.

Nawa’y mapasyalan ninyo balang araw sa Sibaltan ang piyesang ito ng kasaysayan at kultura.

Pag-Usad Ng Agham

Mayo 10, 2014

20140510-104714.jpg
Linya noon,
Bilog kahapon,
Pit-pit na itlog ngayon,
Dyolens na lang ba bukas?

Usad ang panahon,
Nag-ebolusyon ang teorya,
Sa iba-ibang timbangan at
Nagpa-palit-palit na mata.

Nagsalita ang kulto
Ng mga hinirang na siyentipiko;
Sumamba ang mga disipulong
Tila nakasakay sa tren
At di na muling nagtanong

Nginig ang tuhod ko,
Naglalakad habang
Nababalutan ng hamog ang daan.

Hindi ako kumaman,
Hindi rin kumaliwa,
Sinundan ko lang ang ritmo
Ng pintig ng pulso,
Ng pagtulo ng sipon
At pangalisag ng balihibo.

Doon ko natanto:
May halaga pala ang lupang
Pilit kong nilalakaran.

Alegorya Ng Langgam

Abril 2, 2014

Pinuna ko ang langgam, ‘Bakit ganyan ka maglakad?’ Sumagot ang langgam, ‘Normal ang lakad ko, ba’t ganyan ka mag-isip?’

At ibinuton ko ang sisi sa aking mga mata. Sumagot ang mga mata, ‘Tama ang aking nakita, mali ang iyong pandinig. Di naman nagsasalita ang langgam.’

Ritwal

Marso 29, 2014

20140329-221323.jpg
Ihanda na
Ang kagamitan
Sa pagpapalayas
Ng masamang ispiritu.

Huwag kalimutang
Mag-babay,
Kumaway
Sa kaluluwang
Tarantang lumalabas
Sa katawang lupa.

Wala na ang lagnat
Hupa na rin
Ang maling akala.

Hala lakad,
Pauwi,
Para harapin
Ang tunay ritmo ng buhay.

Nakalimutan ko pala
Na magbayad sa babaylan.

Cultural Mapping

Pebrero 28, 2014

20140228-210830.jpg
Sa Dewil ko unang sinubukan ang Community-Based Rural Tourism program ng opisina noong 2008. Dito rin ang unang pagkabigo ng nasabing programa. Nawala ang pag-asa kong isulong ang ideya at tumalungko na lamang sa realismo ng buhay.

Ngunit matapos kong magsilbing interpreter sa isang museologist sa Sibaltan, dun ko nakita ang kulang sa proseso: ang cultural mapping. (Syanga pala, ang Dewil at Sibaltan ay mga barangay sa Silangang bahagi ng El Nido, Palawan.)

Ayun, nag-panic na kami sa pag-mamapa ng Dewil. Mapa dito, mapa doon. At sa ginawa naming workshop, dun ko nakita ang dalawang bagay na hindi ko naungkat noong 2008: ang kakaibang ekosistem sa loob ng mga kweba at ang mga ritwal ng babaylan.

Noon kase, ang Tourism Office ang nagsabing ang mga bakawan at isla ng Imorogue ang pangunahing lugar pang-turismo ng Dewil.

Ngayon, ang mga taga-Dewil ang nagsasabing meron silang underground river, underground spring at ritwal ng babaylan na nanganganib nang mamatay.

Ayan natulala ako. Ngayon, baliktad na ang aking paniniwala: sila ang mas nakakaalam sa lugar, ako dapat ay tagapag-padaloy lamang.

Umuwi na ko.. ..at isinulat ang unang yugto ng pangangasiwa ng taga-baryo sa kanilang industriyang turismo.

Virtual Water

Enero 11, 2014

20140111-172508.jpg Nasa training ako noon sa bansang Hapon nang lubos kong naunawaan ang ibig sabihin ng ‘Virtual Water.’ Natutunan ko ito sa lektyur na ginanap sa University of Okinawa matapos ang aming pagsasanay sa Nature School.

Ang Virtual Water ay ang dami ng tubig na nagastos sa isang produkto. Halimbawa, ang saging na ini- export ng Pilipinas sa Japan: gumastos ng tubig ang kumpanya upang ito’y diligan; tubig din ang ginamit sa paghugas ng mga bunga bago ilagay sa sisidlan. Isang ordinaryong saging ang dumating sa Japan ngunit sa mata ng mga siyentipiko, ang saging na ito ay may bakas ng virtual water.

Bakit mahalaga ang pagsukat ng virtual water? Kasabay kase sa pag-unlad ng isang bansa ang pagkaubos ng tubig nito dahil sa pagsulong ng industriyalisasyon ay agrikultura. Masusing minamatyagan ng mga sayantist ang pinagmumulan ng ating tubig at kung gaano kalaki at kabilis ang ating paggamit.

Kapag ang pinagmumulan ng tubig ay mula sa ilalim ng lupa, ito’y di magtatagal at mauubos. Ayon sa isang propesor ng University of Okinawa, ang tubig sa ilalim ng lupa sa Estados Unidos ay bumaba na ng 40 piye. At pag nagpatuloy, ang agrikultura nila ay hindi magtatagal.

Ang mga ilog ang isa sa mga pinagmumulan ng tubig na hindi nauubos. Ngunit nanganganib na ang mga ito dahil sa polusyon at pagputol ng puno sa kagubatan na siyang nag-i-imbak ng tubig hanggang tag-araw.

Lumago ng 7% ang ating ekonomiya nung nakaraang taon. Gaano kaya ang nadagdag sa dami ng kinailangang tubig sa mga produktong nagawa? Dumami ba ang pinagkukunan ng tubig? Lumawak ba ang mga kagubatan?

Maliban sa usapin ng virtual water ay ang paglago ng populasyon. At tayo ay kasama sa gumagamit ng tubig. Kailangan din nating kumilos. Ang mga mainam na solusyon upang mabawasan ang paggamit ng tubig ay ang paggamit ng tubig-ulan, pag-resiklo ng tubig at ang pagtitipid sa paggamit nito.

Sa mga susunod na siglo, magiging mainit na usapin ang paggamit ng tubig sa mundo. Kaya ngayon pa lang, simulan na natin ang pagtitipid sa paggamit ng tubig, ugaliin nating magtanim ng mga puno sa gubat, iwasang magtapon ng basura sa ilog at isuplong sa kinauukulan ang pumuputol ng puno sa gubat. Mga maliliit na bagay lamang ito ngunit malaki ang maitutulong sa kapwa.

densio

Just another WordPress.com site

Picturesque

release the endorphin

Pinay Unlimited

I don't want to be defined.

Likha ng Kamay

Artisans of the Aborlan Arts Program

sibaltan

a peaceful village by the sea ~ east el nido, palawan

Retired? No way!

Discovering my new island home

Sustainable tourism in action

The official website of El Nido Resorts' Environment Department

Mga Sulating Pilipino

...mga larawang isina-titik

kuntra krusada

Laban sa Kultura ng mga Hari

Bagong Pananaw

Ang paglalakbay ni Fransisko Kiamko (Pagtuklas sa Isang Moralidad na Walang Diyos o Relihiyon)

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 29 other followers