Magpakatotoo Ka!

Oktubre 6, 2009

Katotohanan…    …isa sa napakahalagang sangkap ng pag-iral. Ngunit, paano natin matatatanto ang rurok ng katotohanan? Sa “Alegorya ng Kweba” ni Plato, inilahad na ang lahat ng nakikita ay hindi ang katotohanan mismo. Ang mga ito ay mga larawan lamang ng totoong mundo, ang “Mundo ng mga Ideya.” Nagsimula ang ideyalismo ni Plato nang makita nya ang gurong si Socrates na tinuruan ang batang walang alam sa matematika. Namangha sya nang matututo ang bata sa pamamagitan lamang ng pagtatanong. Naisip tuloy ni Plato na ang mga ideya ay nasa isip na ng mga tao bago ipanganak at ang tao ay bilanggo ng mga imaheng nakikita na inakala nyang totoo.

Ayon kay Plato, ang hugis [form] ng mga bagay ay nag-lalarawan sa katotohanan na naroon sa “Mundo ng Ideya.” Ang hugis ang sumasagot sa tanong na “Ano yan?” Ito ang esensiya, ang kaanuhan, pagiging ano, ang pagka-ano at ka-kwanan ng mga bagay. Ang gulo ni Plato no? Pero in fairness, henyo sya. Mantakin mo, ito ang isa sa naging pundasyon ng metapisika.

Hindi sang-ayon dito ang mga realist. Ayon sa kanila ang katotohan ay umiiral kahit hindi mo man isipin o pansinin. Nasa labas ng isip ang katotohanan. Ito rin ang paniniwala ni Aristotle, ang istudyante ni Plato. Ayon kay Aristotle, ang isip ng tao ay isang “tabula rasa” o blangkong papel. Dito sinusulat ang katotohanan sa labas ng isip. Samakatwid, sa labas ng kaisipan ang katotohanan at nasasagap lamang nito ng pandamdam.

Dumaan ang mga siglo at naging madugo ang pagtatalo kung nasaan ang katotohan. Nasan nga ba ang katotohanan? Nasa isip ba o nasa labas ng isip? Paano mo masasabi na ang rumaragasang trak papunta sa iyo ay totoo? Papaano kung ito’y guni-guni lamang? Marahil kung mabangga ka na nito, masasabi mong totoo pala ang trak. Maaari namang matapos mabangga ng trak ay ma-alaala mo na bangag ka lang pala sa droga, o nagdidiliryo dahil sa malaria. Sino nga ba ang tama, si Plato o si Aristotle?

Pareho silang tama. Tama si Aristotle na nasa labas ng isip ang katotohanang materyal. At sa pamamagitan ng pandamdam ay nababatid natin ito. Tama rin si Plato tungkol sa hugis. Dahil hindi naman maaaring ipasok ang materya sa utak mo. Siyento porsyento, sargo ito pag nagkataon. Ang hugis na esensiya ng mga bagay lamang ang may kakayanang pumasok sa utak nang walang pinsalang hatid. At ang esensiya ang patunay na ang katotohan ay maaaring umiral kahit walang materya. Ito ang tinatawag ngayong imateryal na pag-iral.

Nga naman, hindi lang ang mga bagay na nakikita ang umiiral. At ang mga bagay na ito ang nakapagpapalaya, nagbubukas ng isip at naglalapit sa atin sa tunay na sarili. Ito ang mga bagay na hindi na saklaw ng siyensiya at matematika, mga bagay na hindi nasusukat ngunit nahahagilap ng pangangatwiran.

Sa pag-usad ng panahon, patuloy pa rin ang paglimi sa misteryong bumabalot sa katotohanan. At marami pang anggulong nakikita sa pagsipat dito. Ngunit sa iba’t ibang pagsipat ay nagkakaroon ng panibagong kahulugan. At maraming pantas na sinasadyang baguhin ang mukha ng katotohanan upang pagsilbihan ang pansariling interes tulad ng pagpapayaman, pagpapalawig ng kapangyarihan at katanyagan. Nakakalungkot na pati ang sining, lathalaan, pulpito at media ay nagagamit sa pagkubli ng mukha ng katotohanan.

Gayunpaman, biniyayaan tayo ng katwiran at konsiyensya upang timbangin ang katotohanang pinamumudmod ng mga naturingang institusyon ng kaalaman. Maging mapanuri. Huwag maging bulag. Kung tayo ay magbubulagbulagan at sasang-ayon na lamang, hindi lalao’t matutulad tayo sa bilanggong nag-enjoy sa kadiliman ng kweba at hindi na nagtangkang lumabas.

Napakahirap ang pagtahak sa pagtuklas ng katotohanan. Matarik ang bangin at nakaamba ang bitag ng huwad na katotohanan. Ngunit isang bagay lamang ang kailangan upang di ka maligaw…   …katapatan sa sarili. Ibig sabihin, magpakatoo ka. Maluwag mong tanggapin kung malabo ang mata mo, kung hindi ka pa tiyak sa ‘yong paghuhusga at kung di na kaya ng IQ mo. Sabagay di mo naman kelangan ng mataas ng IQ para malaman ang katotohanan. Kelangan mo lang na ito’y maramdaman at maunawaan. Dahil ang katotohanan ay dumadaloy sa iyong hininga, gumagapang kasabay ng hadpi ng sugat, sumasayaw sa dahong ihip ng hangin at pumipintig sa likaw ng iyong bituka.

Mararanasan ang katotohanan kahit di mo man isipin ngunit mananatili kang uhaw sa kanya. Sapagkat ang katotohanan ang dahilan ng paggalaw, ang katwiran ng pag-iral, ang sustansiya ng materya at ang prinsipyo ng kaisipan. Siya ang daloy ng uniberso, ang “Dao” ni Lao-Tzu, ang “Logos” ni Heraclitus at ang “Apieron” ni Anaximander. Siya ang siglo ng pagsilang at kamatayan, ng paglago at pagguho. Kahit saan mo ibaling ang iyong paningin, nariyan siya. Sapagkat sa lahat ng meron naroroon siya, at siya ang tinutumbok ng iyong pag-iral. Isipin mo man o hindi naririyan si katotohanan. Ipikit mo man ang iyong mata, sarhan mo man ang iyong pang-unawa. In short, wala syang pake sa ‘yo.

Ngunit sino ang salarin sa kawalan ng katotohanan o kasinungalingan? Ang isip…    …doon nagbabago ang katotohan. Kaya nga ang isyu ng katotohanan ay mas higit na epistemolohikal kesa metapisikal. Bakit isip? Dahil dito siya nayuyupi, naitatago, nababago ang anyo at nababawasan…    …nagiging kapirasong katotohan, mukhang katotohanan, nilutong katotohanan o kaya’y binaliktad na katotohanan. Samakatwid, makasalanan ang isip. Dahil dito namamahay ang kalayaang magpasya. Ngunit kahit sa kalayaan naipapanganak ang kasinungalingan, dito naman bumubukal ang pagka-malikhain.

Nakaka-stress ang pag-hahanap ng katotohanan ngunit nakaka-tanggal ng pagod kapag natagpuan na ito. At ito’y nakakapag-palaya ng kaisipan at ng buong pagkatao. Ngunit ang kalayaan ay napepeke. Subukan mong maglakad-lakad. Marami kang masasalubong na nagkukunwaring malaya. At maaaring kasama ka doon…     …dahil hindi ka nagpakatotoo…    …dahil sinungaling ka, mapagkunwari, ngiting-aso, hunyango, bolero, salamangkero, plastic!

2 Tugon to “Magpakatotoo Ka!”

  1. tomagulto Says:

    sige, bungkalin natin ang mga ideya at ating mga nabasa at para lumabas ang orihinal na lakas ng ating isip. sa ganito bubukal ang orig na pilosopiyang sa iyo – at iyong iyo

    • brokenform Says:

      salamat po. bagaman di ako gaano pabor kay plato, nakita ko na napakayaman ng kanyang mga ideya na makakatulong sa pag-usad ng agham lalo na sa larangan ng pisika, sikolohiya at matematika. maganda ring pagkunan ng diyalektikong paghahanap sa katotohan.


Mag-iwan ng Tugon

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Palitan )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Palitan )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Palitan )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Palitan )

Connecting to %s

Safehouse Infoshop

leaks of an un-boxed mind

densio

Just another WordPress.com site

Picturesque

release the endorphin

Pinay Unlimited

I don't want to be defined.

Likha ng Kamay

Artisans of the Aborlan Arts Program

sibaltan

a peaceful village by the sea ~ east el nido, palawan

Retired? No way!

Discovering my new island home

iskul ob pilosopi

imbitasyon na tayo'y mag-isip..

El Nido Resorts Environment Department

Sustainable Tourism in Action

Mga Sulating Pilipino

...mga larawang isina-titik

kuntra krusada

Laban sa Kultura ng mga Hari

Bagong Pananaw

Ang paglalakbay ni Fransisko Kiamko (Pagtuklas sa Isang Moralidad na Walang Diyos o Relihiyon)

WordPress.com

WordPress.com is the best place for your personal blog or business site.

%d bloggers like this: