Epistemolohiya

Disyembre 18, 2015

 Epistemolohiya – galing sa wikang Griyego na episteme na ang kahuluga’y kaalaman o pang-unawa at logos na ang ibig sabihi’y pag-aaral ng; isa itong sangay ng pilosopiya na nag-aaral kung paano natututo ang tao.

Katotohanan- ang pagtutugma kung ang nasagap ng isip mo’y siya ring uumiiral sa labas nito.

Parang relihiyon din ang pilosopo, kanya-kanyang pamamaraan ng pagsamba sa katotohanan at lahat ay nagsasabing sa kanilang panig ang katotohanan.

Naririto ang ilang uri ng relihiyon sa bubong ng epistemolohiya:

1. Rasyunalimo – ang kaalaman ay nasa isipan na natin mula pa noong tayo’y pinanganak.

2. Empirisismo – ang kaalaman ay masusumpungan sa pamamagitan ng mga sentido: pandamdam, paningin, pandinig, panlasa at pang-amoy.

3. Iskeptisismo – pinagdududahan na totoo ang mga nakikita, naa-amoy, nararamdaman, nalalasahan at naririg.

4. Monismo- namiwalang lahat ng nasa palugid nila ay bahagi ng kanilang sarili, sa ang indibidwal at uniberso ay iisa.

Kung papanig lamang tayo sa isa sa mga reliyong nabanggit maliligaw tayo. Kaya sumapi na lang kayo sa relihiyong itatayo ko, sa relihiyong ito itunuturo na ang kaalaman ay madusumpungan sa pamamagitan ng mga sumusunod na hakbang;

1. Mga sentido – ang unang hakbang sa pagkakaroon ng kaalaman sa pamamagitan nag pagsagap ng mga hugis sa labas ng isip natin. Ito ang pagkakaroon ng konsepto.

2. Pangangatwiran – ang mga konsepto ay isinasaayos ng ating isip upang bigyan ng harmony ang mga konsepto. Ito ang tinatawag na lohika.

3. Pagka-malikhain – ito ang pagtuklas ng isipan sa mundong labas ng konsepto at lohika. Ang isip ay lumilikha ng mga bagay na wala pa sa kasalukuyang konsepto at lohika. Minsan, ito’y pagbabagong anyo ng konsepto o lohika o paglikha ng bagong konsepto at lohika batay sa kasalukuyang alam na natin sa mundo ng ating isipan.

4. Eksperimento – pagsubok kung ang bagong likhang isip ay uubra sa mundong pisikal.

6. Diyalektiks – pagsasalpukan ng kasalukuyan konsepto at lohika ang bagong likhang isip. At dito ipapapanganak ang “synthesis.”

Sa madaling-sabi, ang kaalaman ay isanh ebolusyon. Kung titigil lamang tayo sa isang hakbang, di tayo lalago.

Iskeptisismo

Agosto 22, 2013

Maaaring totoo
Maaaring hindi.
Maaaring kalahating totoo
O kaya’y totoo paminsan-minsan.

Maaaring naglolokohan lang tayo.

Lohikal nga ba o sikolohikal?

Kahibangan o Pamamaraan?

Totoo kaya ang pusang tumatawid sa daan?
Baka guni- guni lamang.
Dinadaya kaya ako ng aking pandinig,
Ng aking pakiramdam na kumukulo na ang aking sikmura?

Hindi ko dapat lubos pagkatiwalaan
Ang aking panlasa at pang-amoy.

Umiiral nga ba ang batong lumilipad papunta sa ‘kin?

Ayun, narito na ako sa Ospital
Nang dahil sa punyetang Iskeptisismong yan.

Kwentong Kutsero

Oktubre 16, 2012

Sa pitong taon kong pagta-trabaho sa gobyerno bilang isang tourism officer sa paraisong bayan ng El Nido, isang malaking palaisipan sa akin kung papaano dadalhin ang turismo sa mga barangay. Nakilala ang bayan ng El Nido dahil sa magagandang mga aplaya at isla ngunit hanggang doon na lamang. Lahat ay nagsisiksikan sa bayan.

Eto ang pangitaing nakikita ko: kapag nagsiksikan ang turista sa bayan, nanganganib masira ang kalikasan at hindi magiging balanse ang ekonomiya sa lugar. Pati mga residente ay magsisiksikan sa bayan dahil nandun ang trabaho. Iiwan na ng mga magsasaka ang kanilang lupa at ng mga mangingisda ang palaisdaan dahil mas madali ang pera sa bayan. Kakulangan sa suplay ng pagkain ang magiging dulot nito.

Ang tangi kong pag-asa ay ang isulong ang Community-Based Rural Tourism Program, ang pagdala ng turismo sa mga liblib na lugar. Ngunit papaano? Hindi gaanong magaganda ang mga aplaya sa baryo.

Natumbok ko ang kasagutan nang makilala ko ang isang Amerikanang museologist na si Lace Thornberg. Inilatag niya ang kanyang balak na proyekto sa barangay Sibaltan, sa lugar kung saan ako lumaki. Sinabi niya sa akin na plano niyang magtayo sa isang museong bayan [community museum]. Natuwa ako’t matutupad na rin ang pangarap kong dalhin sa mga barangay ang turismo.

Isa sa mga workshop na ibinigay nya sa mga taga-barangay ay ang pagdala ng anumang bagay na kanilang madaanan papunta sa Barangay Hall. At bawat isa’y pina-kwento tungkol sa bagay na kanilang nadampot. Doon ko napagtanto na hindi lang pala magandang beach ang pwedeng puntahan ng mga turista. Kahit anong bagay pala, kapag nai-kwento nang mahusay ay nagiging maganda.

Pagkatapos ng mga workshops ay nakukuha kami ng tulong pinansyal mula sa U.S. Embassy. Nakabalik na si Lace sa Amerika habang ginagawa ang museo. Nakatakda itong magbukas ngayon Disyembre. Gayunpaman, hindi ang pagkatatag ng museo ang lubos kong ikanagalak..  ..kundi ang natutunang paraan ng paggawa ng kwento sa mga bagay na dati’y ordinaryo sa aking paningin.

Alegorya Ng Kuweba

Setyembre 23, 2012

Ayon kay Plato, tayo ay tulad ng isang tao na nasa loob ng kuweba, naka-tanikala at nakaharap sa dingding ng yungib. May apoy sa ating likuran at ang tanging nakikita natin ay mga anino ng mga bagay sa labas ng kuweba. At dahil dito, kakailanganin nating humulagpos sa tanikala at lumabas ng kuweba upang makita ang katotohanan tungkol sa mga bagay.

Ang larawang ito ang buod ng rasyunalismo ni Plato at ito ay tinaguriang “Alegorya ng Kuweba.” Ayon kay Plato, ang mga imahe ng mga bagay na ating nakikita sa mundo ay pawang mga anino lamang ng katotohanan. Ang tunay na pag-iral ay nasa ‘Mundo ng mga Ideya.’ Ang mga konsepto ng bagay ay naroroon na sa isipan na natin mula  kapanganakan. Kakailanganin lamang nating gamitin ang ating pangangatwiran upang sila’y matuklasan.

Taliwas naman ang turo ni Aristotle, na kanyang naging estudyante. Ayon kay Aristotle, ang katotohanan ay ang karanasan sa pamamagitan ng ating mga mata, tenga, pandamdam, pang-amoy at panlasa. Ang mga ideya ay wala pa sa ating isip noong tayo’y ipinanganak, taliwas sa turo ng guro niyang si Plato. Ang isip ng tao ay tinagurian ni Aristotle na ‘Tabula Rasa’ na ang ibig sabihin ay blankong tableta. At bawat karanasan sa pamamagitan ng ating senses ay isinusulat sa nasabing tableta. Ang kaisipang ito ay tinawag na empirisismo.

Sa paglipas ng mga taon, mas pinanigan ng mga pilosopo at mga siyentipiko ang empirisismo. Kahit ako ay palo sa kaisipan ni Aristotle. Ngunit napag-isip-isip ko, bagama’t mali si Plato, may binuksan siyang pinto sa pagtahak sa mundo ng rasyunalismo – ang pagtingin lampas sa realidad na ating nakikita.

Sa tingin ko’y may punto pareho ang dalawang paham. Sa aking pananaw, sa aninong tinuran ni Plato, hindi ibig sabihi’y hindi katotohanan ang ating nakikita kundi may katotohanang mas makapag-papalaya na hindi makikita sa hugis. Hindi ba’t ang batong ating nakikita ay binubuo ng mga ‘atomos’ na iminungkahi ng dakilang si Democritus? Hindi ba’t ang materya ay patuloy na mahiwaga sa atin? Misteryo pa rin ang pinagmumulan ng grabiti at ang particle na mas maliit sa quark ay di pa rin natutuklasan. Kung titigil tayo sa mga bagay na ating nakikita lamang, wala nang pag-unlad sa ating agham.

Sa ganang akin, ang hugis ng mga bagay na ating nakikita ay hugis ng kanilang gamit at ito’y buod ng relatibiti, ng ebolusyon ng pakikisalamuha sa iba pang materya. Alam kong mali ang konsepto ni Plato sa kanyang rasyunalismo ngunit gusto kong sundan ang kanyang lohika – ang pagtuklas sa mas malawak at makapagpapalayang na realidad.

Tutol na ako noon pa sa tila madaliang implementasyon ng K+12 Program ng Kagawaran ng Edukasyon [DepEd]. Malinaw na hindi pa handa ang bansa sa ganitong uri ng sistema. Bagama’t napakaganda ng ideya. Ang pagdadagdag ng taon sa pag-aaral ay dagdag gastos at mapapahaba ang panahon na bubunuin sa pag-aaral. Gayunpaman, mas magiging epektibo ang edukasyon kapag hindi pinagkakasya sa maiksing panahon ang mga asignatura.

Ngunit handa na nga ba tayo sa K+12? Ang dapat tutukan ng ating pamahalaan ay ang kakulangan ng mga gusali at iba pang pasilidad sa paaralan, ang kakulangan ng mga de kalidad na aklat at ang kakulangan ng kwalipikadong guro. Medyo mahaba-habang pagsasanay ito sa mga guro at marami-marami ring gusali ang dapat itayo.

Sabagay, dahil sa kaluwagan ng pamantayan ng mga pampublikong paaralan, madami ang nakakapasa na kulang sa kaalaman. Ang nangyayari, nagkikipag-sisiksikan ang mga “di dapat pumasa” sa mga nakapasa sa iisang silid aralan. Kapag  naghigpit ang mga guro, hindi na natin kakailanganin ng maraming dagdag na silid aralan. Mas makakabuti sa bansa ang konti ang graduates ngunit magagaling kesa nakaparaming nagtapos na walang namang alam. At siyempre, dapat maghigpit din sa pagpili ng guro. Bawal na dapat ang padrino system.

Dahil hindi na natin mapipigilan ang pagpapatupad ng K+12, imungkahi na lang natin sa DepEd na magdagdag ng pasilidad at higpitan ang pagsasala sa mga guro at istudyante. Dahil napapanahon man o hindi, umuusad na ang programa, at ito ang magdidikta sa kinabukasan ng paghuhubog ng kaisipan.

image

Yupiin mo ang pantasma sa ‘king bumbunan,
Ituwid mo ang dila ng aking kamangmangan
Pangkat lango na ako sa pagsasayaw ng otso-otso.

Guro

Disyembre 7, 2011

May ebolusyon ang salita,
May tilamsik ng diwa,
May pagtitimpi ang pagkakataon,
May pagbangon ang pagkapahiya.

Sa aking pagtitig sa ‘yong pagkusa,
Sa bahid ng katwiran sa ‘yong gilagid,
Bigkasin mo naman ang aking himig,
Upang sa aking paghulma
Sa nakalakhang sistema
Ay maririnig ko
Ang mga konseptong iyong iniukit
Sa imortal kong kaisipan.

Safehouse Infoshop

leaks of an un-boxed mind

densio

Just another WordPress.com site

Picturesque

release the endorphin

Pinay Unlimited

I don't want to be defined.

Likha ng Kamay

Artisans of the Aborlan Arts Program

sibaltan

a peaceful village by the sea ~ east el nido, palawan

Retired? No way!

Discovering my new island home

iskul ob pilosopi

imbitasyon na tayo'y mag-isip..

Environment and Sustainability

El Nido Resorts: Sustainable Tourism in Action

Mga Sulating Pilipino

...mga larawang isina-titik

kuntra krusada

Laban sa Kultura ng mga Hari

Bagong Pananaw

Ang paglalakbay ni Fransisko Kiamko (Pagtuklas sa Isang Moralidad na Hindi Nakabatay sa Tradisyunal na Diyos o Relihiyon)

WordPress.com

WordPress.com is the best place for your personal blog or business site.